vrijdag 13 april 2018

Wollukse Praot (Z)


Met een extra grote lading woorden komen we aan het eind van onze alfabetreis. Maar het is nog niet klaar met Wollukse Praot: hou de website goed in de gaten! Uw toevoegingen zijn welkom bij onze dialectgroep.

Zuúkerd
Ge het van die meense die te lui zijn om te werke. Dan zegge ze: “Hij zuukt ‘t gewoôn nie!” Ge kant ok iets kwijt zjn en dan zuukte oew èège te barste. Hedde ‘n kreng van ‘n vrouw en die ies gòn loôpe, dan gòdde die echt nie zuúke. Ge het ‘r ok die ooveral iets aachter zuúke en die zijn strontverveelend. Dè noeme ze ‘ne zèèkerd – en vural: ‘ne zuúkerd!

zaank (erges ‘t … op hebbe) · ergens zijn zinnen op gezet hebben · Hij heej ’t zaank op d’appel van d’n buùrman.
zaol · zadel; zaal · Ge het ’n kwaoj zaol op oe fiets, ’t doe niks es draaje.
zeemelèèchtig · zenuwachtig · Ik zij me tòch zeemelèèchtig vur mèèrge, ‘k heb gewôn natte haand en ’n dreûge kèèl!
zeûm · zeem; zoom · Oons Toos belde nòr de winkel. Ze wou netjes praote mer dè ging nie himmel lekker: “Nou heb ik gisteren bij u een nieuwe rok gekocht, kom ik thuis, hangt heel de zeem los!”
zeêvere, zeêuwere · kwijlen; kletspraat verkopen · ’t Aauw vrouwke din niks es zeêvere. Ze kreeg-t’r ‘ne natte schòrt en ’n kwaoj huuwlijk van.
zèèk · urine; onzin · Veul zèèk op ‘ne riek, meêr ies’t nie!
zèèke (zeek, gezeeke) · urineren; regenen; vervelen; klagen · ’t Zekt meej blòskes.
zòft · zacht (vooral gezegd van eten en het weer) · “Wè ies ’t vur weer buite, paa?” – “Och jonge, ’t ies zo zòft buite dè ge’r de butse in kant douwe.” (bron: ‘Gitaarman Ad’ op YouTube)
zwaolem · zwaluw (oud) · “De zwaolewe of: zwaoleme koome truug” (bron: Reeks Nederlandse Dialectatlassen (1952), zin 64, uitgesproken door schoenfabrikant Adrianus de Kort (*1886-†1965))
zwiet · grootdoenerij · Wè’ne zwietmaoker, d’n dieje. Hij denkt aalt dè-tie meêr ies es ’n aander.

donderdag 12 april 2018

Archeologietentoonstelling

“Opgegraven verleden” in het Huis van Waalwijk… 
open vanaf zaterdag 14 april.

Op zaterdag 14 april gaan om 12.00 uur de deuren van het Huis van Waalwijk (het voormalige raadhuis) aan het Raadhuisplein in Waalwijk open voor de archeologietentoonstelling “Opgegraven Verleden Sprang-Capelle|Waalwijk|Waspik” die heemkundevereniging Sprang-Capelle, heemkundekring De Erstelinghe uit Waalwijk en heemkundekring Op ’t Goede Spoor uit Waspik in samenwerking met de gemeente Waalwijk georganiseerd hebben. Behalve op maandag 16 april, is de expositie vervolgens dagelijks te bezoeken tot en met zondag 22 april. De toegang is gratis.

Tijdens de tentoonstelling wordt een groot aantal prachtige bodemvondsten uit de drie kernen getoond, variërend van fossielen en bijltjes uit de Steentijd tot het wijwatervat van de kerk die ooit bij de Oude Toren stond, een Waspikse “heksenpot” en voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog die gevonden zijn in de dijk bij Kapelsche Veer, om maar eens wat te noemen. Naast objecten die zonder meer heel bijzonder genoemd mogen worden, worden ook diverse gebruiksvoorwerpen uit het leven van alle dag tentoongesteld. U kunt dan met eigen ogen zien dat de vorm van bijvoorbeeld een kam of een wasknijper door de eeuwen heen niet zoveel veranderd is. De archeologische vondsten die geëxposeerd worden, zijn zowel afkomstig uit privé-collecties als uit de verzamelingen van de heemkundekringen, het Streekarchief Langstraat Heusden Altena en het Provinciaal Depot Bodemvondsten uit ’s-Hertogenbosch.

Met dank aan diverse particulieren, archieven en musea worden ook fraaie afbeeldingen getoond en zijn fotoreportages van diverse opgravingen in de gemeente te zien. Ook kunt u tijdens de expositie kijken naar de documentaire “De huilende wilg bij Kapelsche Veer.” De Evangelische Omroep maakte die film in 2000 naar aanleiding van de opgraving van veertien stoffelijke resten van Duitse soldaten aldaar in september 1999. Aan de hand van beelden van de opgravingen, archiefmateriaal en interviews met betrokkenen uit die tijd schetst de reportage een beeld van de gebeurtenissen bij Kapelsche Veer aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.

De tentoonstelling wordt ook bezocht door leerlingen van een aantal basisscholen uit de gemeente. Hoort de klas van uw (klein)kind daar niet bij? Breng hem of haar gerust mee naar het Huis van Waalwijk. Er is een leuke speurtocht en een speciale kinderfolder over archeologie beschikbaar en in het kinderatelier kan hij/zij naar hartenlust “kleuren en speuren.”

De expositie is te bezoeken op zaterdag 14 april van 12.00-17.00 uur, zondag 15 april van 10.00-17.00 uur, (maandag 16 april gesloten) dinsdag 17 t/m vrijdag 20 april  van 13.00-17.00 uur en zaterdag 21 en zondag 22 april van 10.00-17.00 uur.

vrijdag 6 april 2018

Archeologielezing

Archeologen aan het werk op het Waveemterrein, 2008

In de aanloop naar de archeologie-tentoonstelling ‘Opgegraven Verleden’ (te zien van 14 t/m 22 april a.s. in Het Huis van Waalwijk –het voormalige raadhuis- aan het Raadhuisplein te Waalwijk) organiseren heemkunde-vereniging Sprang-Capelle, heemkundekring De Erstelinghe uit Waalwijk en heemkundekring Op ’t Goede Spoor uit Waspik op woensdag 11 april a.s. een archeologielezing in het Grand-Café van Stichting De Kansenfabriek in Wijkcentrum BaLaDe, Balade 1 te Waalwijk, aanvang 20.00 uur, toegang gratis.


De lezing wordt verzorgd door archeoloog Hans Koopmanschap die in de gemeente Waalwijk veelvuldig archeologisch onderzoek heeft verricht en in 2015 aan Tilburg University promoveerde op de bewonings- en ontginningsgeschiedenis van de Langstraat en het zuidelijke dekzandgebied. Hans zal op deze avond met zijn toehoorders de uitkomsten delen van recent archeologisch onderzoek op Scharlo en in het kerkgebouw van de Hervormde Gemeente in Waspik alsmede op de locatie van de insteekhaven te Waalwijk en uit de doeken doen wat deze resultaten toevoegen aan het archeologisch beeld van de bewoningsgeschiedenis van de Langstraat.

Hoewel in Sprang-Capelle in het recente verleden geen archeologisch onderzoek is uitgevoerd, komt ook deze kern tijdens de avond aan bod. Aan de hand van de restauratie van de secco’s in de Hervormde Kerk neemt Koopmanschap het publiek namelijk mee in de bouwgeschiedenis van deze kerk.


maandag 2 april 2018

Nieuwe Klopkei


In de eerste editie van 2018 een artikel over de heer en mevrouw Louwe 
Kooijmans. ‘Hoewel geen Brabanders van geboorte, zijn wij echte Brabanders geworden en wij hebben ons steeds één gevoeld met de hartelijke bevolking’ zo sprak de dominee in 1929. Gedurende zijn gehele arbeidzame leven was hij voorganger van de Hervormde Gemeente in Baardwijk en met name zijn inspanningen voor de bouw van de nieuwe kerk waren ongekend. Hij heeft die letterlijk bij elkaar geschreven en gepreekt. In een familiearchief is onlangs een bijzondere foto ontdekt van de eerste steenlegging van die kerk in 1911!
Ook de Loint, die zo’n belangrijke rol heeft gespeeld in de geschiedenis van Waalwijk, komt uitgebreid aan bod. Verder maken de lezers kennis met een in Waalwijk geboren verzetsstrijder en bevat deze Klopkei een bijzonder ‘Wolluks’ oorlogsverhaal.

Losse nummers van deze editie zijn te bestellen via onze webshop. Wil je geen Klopkei missen en op de hoogte blijven van alle wetenswaardigheden over de boeiende geschiedenis van Baardwijk, Besoijen en Waalwijk (het bovenstaande is slechts een greep uit de inhoud van de nieuwe Klopkei!), wordt dan lid van De Erstelinghe. Het aanmeldformulier vind je hier.

donderdag 29 maart 2018

Wollukse Praot (W)


Vandaag zijn we bij de op een na laatste letter van het Wollukse alfabet: de W. Je  toevoegingen zijn wederom welkom bij onze dialectgroep, bijvoorbeeld via email.


Witte gij
‘nen Aauwe meens uit ‘t dùrp, Tinus hieten-ie, kwaam ‘n jongeske teege. Hij zeej: “Heej menneke, witte gij van wie dè gij d’r eêne zet?” – “Van m’n moeder,” zi-tie. – “Ooh, en witte gij èègelijk hoe dè ge hiet?” – “Net es m’n vaoder.” – “Witte gij dè ge ‘ne waauwelèèr zet?” –  “Oons moeder zeej dè gij dè zet,” kreeg Tinus es antwoord. – “En witte gij dè ge aauw meense nie vur de gek maagt haauwe?” Hij liép verder en zeej teege z’n èège: “Tinus, witte gij wè’t meej die jeugd van teegesworrig moet wòrre? Ik weet ‘t nie!”

walge · klieren · Lig nie te walge gij, walgèènd!
we(l)jat, welnent · welja, welnee · “Ach welnent, dè’s nie waor!” – “Weljat, gò ’n èènd ligge ruuzië meej mekaore!”
wijd, wijer, wijdst · ver, verder, verst · Ik dòcht dè d’n Elshout veul wijer weg was!
wuujerd · onrustige persoon · Dieje van oonze Willem dè ies me tòch ‘ne wuujerd: hij zit gin mement stil.
werkendag · doordeweekse dag · Hij kwaam in z’n swerkendagse kleêre de kerk in stappe.

Van Walewyc tot Wolluk
De naam van onze stad duikt voor het eerst in de 13e eeuw op als Walwic en later als Walewyc. Het is een samenstelling van waal ‘diepe plas’ (een nevenvorm van wiel; denk aan de Galgenwiel) en wijk ‘nederzetting’: een nederzetting bij een wiel dus. Walwic en Walewyc werden uitgesproken als [waal(e)wiik], met de lange ie van ‘dieren’. In de zestiende eeuw ontstond de uitspraak [waalwejk]. In onze conservatieve standaardtaal is die tot op de dag van vandaag behouden. Maar het dialect is sindsdien heel wat verder gegaan: [waalwejk] is via [waolwek] en [waol(e)k] veranderd in [wòllek], met de [ò] van hòkske ‘hokje’ en ‘haakje’. Hetzelfde is gebeurd met Bardevuihc (13e eeuw): dat ging van [bardewiik] via [baartwejk] en [baorwek] tot [bòrrek]. Wij hanteren de spellingen Wolluk en Bork, omdat die inmiddels helemaal ingeburgerd zijn.

donderdag 15 maart 2018

Wollukse Praot (V)


De editie van vandaag concentreert zich op woorden die beginnen met de letter V. Aanvullingen zijn van harte welkom via email.

Verschiéte
In m’ne laogereschooltijd deeje we pepièrkes schiéte nòr mekaore. We vùrmde dan meej duim en wijsvinger ‘ne mik zo es bij ‘ne kattepult, en meej ‘n illestiekske – floep! – vloog ‘t pepièrke zoo dur de klas. Stiekem, es de mister efkes nie keek, dan deeje we dè. Ge kon daor best ver meej schiéte. Dè waar Jantjes aorig goéd gelukt: hij schoot ‘t rèècht bij de miste op de lessenèèr. Hij zaat hillemaol aachter in de klas meej z’n verschoote truiken aon. De mister zeej: “Wie heeft dat gedaan?” Nou, dè waar nie zo moejlijk. Hij verraojde z’n èège: ge zaagt ‘m verschiéte.

van oew èège gaon · flauwvallen · “Dòkter, vlug, ik gò van m’n èège!” zi-se. Mer d’n dòkter begreep-t’r niks van want ie kwaam uit Amsterdam. En daor laag ze al.
vanèèges · vanzelf · Es ge immel ’n bietje op scheut zet, gòg ’t vort van èèges.
verbellemonte · vernielen · Die jong waare zukke verkes dè ze meej ’t voetballe hil d’ren hòf hebbe verbellemont.
verschaaje(ne) · ‘k Zij verschaajene keere wiese viese, mer è‘k ’t wòtter zaag moes ‘k al piese.
vies (kort) ↔ viés (lang) · vis vies · Vette vies vijn ik viés.
vreûke · wrikken; hard werken · Hij vrukte z’ne sluttel kepòt in’t slòt.
vrommes (ook frommes, frammes, vrammes) · vrouw · Vroeger hadde maansmeense en vrommese, nou manne en vrouwe.
vruút · snufferd · Hij staak ooveral z’n vruút tuuse en wies altij alles beeter.
vuúge · betamen · Nie meej oew haand in oew zakke gòn staon gij, dè vuúgt nie!

De v en f
Sommige woorden die in het Standaardnederlands met een v beginnen, hebben in het Waalwijks en andere Brabantse dialecten een f: flakbij, fak (vak: beroep), fermesèl (vermicelli), feeter, fiéf, frèète (vreten), firtig, feftig. En let maar eens op: zelfs Waalwijkse kinderen strikken geen [v]eters maar [f]eters.

zaterdag 10 maart 2018

Tentoonstelling geopend

In aanwezigheid van de vrijwilligers van de heemkundekring en onder het toeziend oog van haar kleinzoon en achterkleinkinderen, heeft de 96-jarige echtgenote van Sjef Vugts vanochtend in de ‘politiegang’ de tentoonstelling over haar man geopend.


De tentoonstelling is te bekijken van 14 maart t/m 4 april op de woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 13.30 en 15.30 uur alsmede op zaterdag 17 maart van 13.00-16.30 uur.