donderdag 19 oktober 2017

Wollukse Praot (K)

In onze reis door het Waalwijks dialect zijn we aangekomen bij de K. Heb je een aanvulling, een bijzondere uitspraak en wat dies meer zij? Graag! Laat het ons weten via  wolluksepraot@erstelinghe.nl

Kaoikes
D’r wier wir ies ’n verke geslaacht bij boer Nout bij oons in de buùrt. Dè slaachte gebeurde gewoôn bij d’n boer op d’n dam. Wij kijnder waaren ‘r aaltij es de kiepe bij, want dè wouwe we wel meemaoke. Dan kwaam de slaachter mee ’n spesiaol schiétapperaot. Dè douwden-ie teege dè verke z’ne kòp, ‘ne knal en dan schoot ‘r ‘ne pin zoo in z’n harses. Dan was-ie op slag doôd. ’n Tradisie was: wie ’t verke z’n kont dùrfde te kuuse, kreeg d’n blaos. Die wier gebrùkt es voetbal of vur de rommelpòt: “Vrouwke ‘t ies vastenaoved”. Van dè verke wier vanalles òn vleêswaor gemòkt. ’t Vet spek wier uitgebakke tot reuzel. Dieë reuzel wier afgegoote in bakken of komme en wier verder gebrùkt es botter. Wè-t’r ooverbleef was ’t bezinksel: de kaoikes, hard gebakke stukskes spek. Dè vonde de meense mee ‘n bietje zout ’n lekkernij op ‘t broôd.

knaogel · sering; kruidnagel · Ze hai ’n stel schôn knaogelboôme staon in d’ren hòf.
kwaaier · klodder speeksel, fluim · Hij hòlde z’ne neus op, schròpte z’n kèèl en spouwde ‘nen dikke kwaaier op de grond.
klaampert · sperwer · Es de kiepe ‘ne klaampert zien, dan zen ze bang. (A. Weijnen (1952), Reeks Nederlandse Dialectatlassen, K.141)
kwijtlegger · iele persoon · Dè jong ies zo mer ’n kwijtleggerke, eêne keêr blaoze en hij lig om.
kroot · rode biet; dennenappel · Nao dè we krotjes han geròpt in de haai, kreege we thuis kroote mee gekokte èèrpel.
kelderzeug · pissebed · Hedde gullie thuis ok kelderzeuge loôpe?” – “Neeie, mer bij oons in Druúne hemme wel kelderverkes!”

kweps · flauw · Ik vuúl m’n èège zoo kweps, ik dèènk dè’k daolijk van m’n èège gòi.

maandag 16 oktober 2017

Virtuele wandeling door historisch Waalwijk

Een blik in de "Groote Straat"
Collectie SALHA, fotonr.WAA04339
Ter afsluiting van de tentoonstelling “Waalwijk in oude ansichten” organiseert De Erstelinghe op woensdagavond 25 oktober 2017 een fotoavond in het grand-café van Stichting De Kansenfabriek in wijkcentrum BaLaDe, aanvang 20.00 uur.

Ton de Groot, voorzitter van de heemkundekring en in het dagelijks leven geschiedenisleraar, fungeert deze avond als stadsgids voor een virtuele wandeling door historisch Waalwijk.
Aan de hand van om en nabij de 100 ansichtkaarten uit de afgelopen 100 jaar voert de “wandeling” vanuit diverse richtingen naar de Markt. 

De ansichtkaarten worden getoond op een groot scherm en onderweg hoort u allerlei wetenswaardigheden.


Toegang gratis voor leden van De Erstelinghe, niet-leden € 3,--.

donderdag 5 oktober 2017

Wollukse Praot (J)

De reis door het Waalwijkse dialect is vandaag aangekomen bij de letter J. Ken je zelf nog bijzondere woorden? Wij zijn blij met alle inzendingen, of het nu woorden zijn die met een J of met een andere letter beginnen!

Juin
In de tijd van ’t nog zelf inmaoke, mòkte oons moeder ok aaltij zilverjùntjes in. Ze kòcht bij de gruunteboer ’n aontal kiloos en dan moese wij mee z’n alle meehelpe om die juin schôn te maoke. Dè deeie we buite op de plòts. Dan zaate we mee heêl de femilie mee de traone in de oôge de jùntjes schôn te maoke. Dòr wieren ‘r in ‘ne kòrte tijd veul schôngemòkt en dòr ies heêl wè afgejaankt nie te zuinig. In ’t kòrt gezeed: dan zaate we te juine. Ge kont dan gruust ‘ne scheet laote want dè rook tòch niemand, aanders kreegde wir dè geaauwhoer van “Wie zit ‘r nou wir te juine?” Want ok scheete laote noemde ze juine. ’s Zondags mòkte oons moeder ok altij heêle lekkere bouillonsoep mee heêl veul vleês en ballekes, en daor ginge nou die jùntjes òn op. We aate irst alleên de soep op, en mee mòsterd en de jùntjes aate we dan ’t vls en de ballekes. ‘n Ooversekst iemand, die waar juinig, en van iemand die aaltij mee gekkighed beezig was, zeeie ze: “Dè ies me tòch ‘ne juin!”

Onzichtbaar meervoud
Het meervoud van juin is ook juin: Ze mòkte de juin schôn. Er komt geen uitgang -e of -s bij. Er zijn meer woorden in het Wolluks met een onzichtbaar meervoud. Een greep daaruit:
jong · Dè jong wier geplaogd dur de jong van hierneffe.
schoén · Doe nou tòch oe schoén ies aon, ge moet nòr school!
knijn · Hoeveul knijn hedde gullie thuis?
beên · Hij hee allebaai z’n beên gebrooke.
steên · Vatte gij ies twee breeie steên!
haand · Ge moet vange mee baai oe haand.
èèrpel · Ik zij heêl de middag èèrpel òn’t schelle gewiest.
appel · Alle maansvolk uit Bork van boove de zestig ies vroeger wel ies ‘òn de appel’ gewiest.

Ouder Waalwijks kende ook nog meervouden als boôm en pèèrd, maar die zijn nu zeldzaam. Ook veel woorden uit het lijstje krijgen tegenwoordig een uitgang in het dialect van jongere Waalwijkers.

zaterdag 30 september 2017

Nieuwe Klopkei

Wist u dat Waalwijk in 1938 maar liefst 49 sigarenwinkels telde en dat er gedurende meer dan anderhalve eeuw een sigarenfabriek is geweest? Dat er in 1878 al te Baardwijk gemaakte schoenen verkocht werden in de Kalverstraat in Amsterdam? Dat er nòg een Waalwijker secretaris van een Franse koning is geweest? En dat Jos ‘de raoimaoker’ Brok zijn in de jaren twintig van de vorige eeuw begonnen wagenmakerij in de Stationsstraat niet alleen wist uit te bouwen tot een internationaal carrosseriebedrijf, maar dat ook vele gerenommeerde Waalwijkse bedrijven tot zijn klantenkring behoorden? Bijzondere foto’s uit het album van de familie Brok laten oude tijden herleven!
In de nieuwe Klopkei komen onder meer de wagens van Musa, Ivo van Haren,  AVEHA en Appels voorbij. Ook aan de bijzondere wijze waarop in 1961 een nieuwe productiehal werd gebouwd – over de oude in het voormalige Hanenstraatje heen – wordt in woord en beeld aandacht besteed.


Losse nummers van deze editie zijn te bestellen via onze webshop. Wilt u geen Klopkei missen en op de hoogte blijven van alle wetenswaardigheden over de boeiende geschiedenis van Baardwijk, Besoijen en Waalwijk (het bovenstaande is slechts een greep uit de inhoud van de nieuwe Klopkei!), wordt dan lid van De Erstelinghe. Het aanmeldformulier vind je hier.


donderdag 21 september 2017

Wollukse Praot (I)

De reis door het Wollukse dialect is aanbeland bij de letter I.
Zoals steeds zijn ook ditmaal jouw woorden - of ze nu met een I of met een andere letter beginnen - weer van harte welkom!

inklap
Vruuger schreeve wij nog mee krôntjespenne op de laogere school. Wij zaate in schoolbaanke mee ingebouwde inkpòtte. Op zo’nen inkpòt zaat ’n schùfke, dè schoofde dan oope en daor konde dan oe pen in sòppe. As ge klaor waart, konde oe pen afdoén òn d’n inklap. Òn de zijkaant van de baank zaat ’n hòkske: daor konde d’n inklap aon hange. Die penne han nie ’t eeuwege lèève, die moese soms vervange worre. Die konde uit d’n haauwer trekke en ‘r wir ‘n nieuw indoén. Witte wè ge mee die penne ok kont? Schiéte. Dan zette ge zo’n pen tuuse de klep en dan trokte‘m mee oewe wijsvinger nòr aachtere; en dan vloog-ie as ‘ne pijl weg. Dè dee ik ‘ne keer op de gòdsdienstles. De kaplaon wees mee z‘ne stòk op de kaort van Palestina aon wòr alles laag. Ik hai de pen tuuse de klep en dòcht: zou ’t lukke? Ik trek mee m’ne wijsvinger en jaowel hor, rèècht in Jerusalem. Mer dè wier dur de kaplaon nie gewaardeerd, en dè hè’k geweete ok! Ik kreeg echt ginne riksdòlder. Mar ik hai ’t penneke wel eêrst schôngemòkt mee d’n inklap.  

impe(r)saant · terloops, tegelijkertijd, in het voorbijgaan · Es ge drek tòch nòr de mert gòt, nimt dan impesaant ’n boske pòlling mee.
inder · hetzelfde · In Wolluk lèèfde vruuger veul meense van’t schoemaokere, en in Druúne en de Kets waar ’t krek inder.
immel · eenmaal · Es ’t oonze Kees immel op z’n heupe krijgt, dan ies-t’r gin haauwe mir aon: dan brekt-ie hil de boél aaf.
ifkes · eventjes · Toen oons Nel uit d’re slòf schoot, waar ik mer ifkes Ôst-Indisch doôf.
irstes · als eerste, de eerste · Piét kwaam irstes bij ’t schòtse, en Mari was twiddes.
illestiek · elastiek · De pòsbooi ha altijd van die dikke illestieke om z’n staopels mee briéve.

maandag 11 september 2017

Boeren, burgers en buitenlui!

Stadsomroeper Harry Hens in actie tijdens
Open Monumentendag 2017
Mede namens onze  stadsomroeper: hartelijk dank voor uw belangstelling tijdens Open Monumentendag (OMD) op zaterdag 9 september j.l.


Ondanks alle drukte in Waalwijk vanwege de 80 van de Langstraat, wist een groot aantal bezoekers de weg naar de opengestelde monumenten te vinden! Voor de fietsroute hebben zich – door de weersverwachting? - wat minder liefhebbers gemeld dan verwacht. 

Mocht u de tocht op een later tijdstip nog eens willen fietsen, haal dan gerust een routebeschrijving op in de heemkamer, geopend woensdag 13.30-15.30 uur. U kunt dan (t/m 27 september) gelijk nog een kijkje nemen bij de fototentoonstelling “Boeren, burgers en buitenlui in Waalwijk.”

donderdag 7 september 2017

Wollukse Praot (H)

Onze reis door het Waalwijks dialect brengt ons ditmaal bij de letter H.  
De dialectgroep is benieuwd naar jouw bijzondere Wollukse woorden die met een H (of een andere letter!) beginnen. Heb je nog tips? Graag!


herketèèk
Bij oons in de buùrt wônt ’n gezin mee ’n vrouw des huizes. Daor wòrt de rest van oons buùrt gewoôn nie goéd van. Ze mòkt mee Jan en alleman ruuzie. D’r ies hòst gin meens wòr ze‘t nie mee òn de stòk hee gehad. D’n eênigste wòr ze gin ruuzie mee mòkt, ies d’re vent; mer die hit dan ok niks te vertelle. Die ies slim: z’ne kòp stòi lòs van ’t jao en neeie knikke zoo es zij ’t wil. ’t Ies ’n echte herketèèk.

Het woord herketèèk heeft een bijzondere herkomst: architect. Architect heeft in de geschiedenis van veel dialecten de negatieve betekenis gekregen van een heerszuchtig persoon. Toen het eenmaal de vorm erketek had, kwam er in sommige plaatsen een h bij vanwege allerlei associaties met andere woorden. In Vlijmen deed herketek bijvoorbeeld denken aan de giftige, ruw behaarde tak – oftewel tek – van de herikplant. Bij ons in Waalwijk werd het nog mooier: hier fuseerde herketek met het woord tèèk, ‘teek’. Tèèk werd al gebruikt als benaming voor een bazige vrouw en dus was de verhaspeling gauw gemaakt: herketèèk. In andere dialecten treffen we allerlei vormen aan, waaronder herketerk, erketet en harketrieker.

haauwkijnd · zorgenkind voor wie de ouders moeten blijven zorgen · ‘t ies tòch verschrikkelijk es ge zo’n kijnd het, dè blijft hil z’n lèève ‘n haauwkijnd.
haffel · handvol · Kom mer ies hier, dan krijde ’n haffeltje oolienotjes van oopas.
hartelijk · hartig · Al dè zuút spul, daor geef ik niks om. Ik heb veul liéver wè hartelijks.
hondsgezèèk (elk –) · steeds weer · Dè meens zeurt elk hondsgezèèk oover d’r kwaoi beên.

hòrenkele · bij het lopen de enkels steeds tegen elkaar stoten · Dè menneke hi krom bintjes. Hij doe niks es hòrenkele es-ie lopt.